Đào tranh mặt dương và đào tranh mặt âm là hai phương pháp chọn gỗ khác nhau khi chế tác đàn guzheng đào tranh nguyên khối (整挖古筝). Tùy vào việc lấy gỗ từ phía đón nắng hay phía khuất nắng của thân cây, âm sắc đàn guzheng sẽ mang đặc tính hoàn toàn khác biệt.
Các bạn có biết đào tranh còn phân biệt đào tranh mặt dương và mặt âm nữa không?
Cùng tìm hiểu một chút qua video của Thầy Khẳng Giang | #肯江老师 — người sáng lập và quản lý Trung tâm Nhạc cụ Tân Ái Cầm. Đây chính là trung tâm thực hiện chuỗi bài giảng guzheng miễn phí mà mình đang giới thiệu cho các bạn bữa giờ đó: HỌC GUZHENG TỪ SỐ 0 | #从零学古筝.
Giới thiệu Thầy Khẳng Giang và Trung tâm Tân Ái Cầm
Các bạn có thể theo dõi Thầy trên Rednote/Xiaohongshu tại:
- 慢聊古筝 | Mạn Liêu Cổ Tranh (Chầm chậm đàm đạo về cổ tranh) — Rednote ID: 26186198591
- 新爱琴古筝 | Tân Ái Cầm Cổ Tranh — Rednote ID: 3843907267
- 新爱琴乐器 | Nhạc cụ Tân Ái Cầm — Rednote ID: 968402730
Trong phần giới thiệu Trung tâm, Thầy Giang có viết:
“希望认识更多乐器老师合作制作公益课程” — “Hy vọng được biết đến nhiều thầy cô giáo hơn nữa để cùng hợp tác sản xuất các khóa học miễn phí vì cộng đồng!”
“新爱琴在线乐器公益课 会一种乐器您会多一个朋友” — “Khi học thêm một loại nhạc cụ, bạn sẽ có thêm một người bạn mới!”
Trân trọng cảm ơn Thầy vì tâm huyết và các khoá học online miễn phí của Thầy và Trung tâm 🙏
Đào tranh mặt dương và mặt âm khác nhau thế nào?
Trong video bên dưới, Thầy Giang giải thích rằng đối với dòng đàn cổ tranh đào nguyên khối, việc chọn lớp gỗ ở mặt nào của thân cây sẽ quyết định đặc tính âm thanh riêng biệt. Không có cái nào hoàn toàn tốt hơn cái nào — tùy thuộc vào sở thích âm nhạc của người chơi.
| Tiêu chí | Đào tranh mặt dương (阳面整挖) | Đào tranh mặt âm (阴面整挖) |
| Vị trí gỗ | Phía đón nắng của thân cây | Phía khuất nắng (bóng râm) của thân cây |
| Thớ gỗ | Đanh, khô hơn | Mềm, dẻo hơn |
| Vân gỗ | Thưa hơn | Dày đặc hơn |
| Mật độ / Chất gỗ | Xốp, nhẹ hơn (nổi trên mặt nước) | Chặt chẽ hơn, độ ẩm cao hơn |
| Âm thanh | Vang — Sáng — Thoát tiếng | Trầm — Ấm — Ngọt ngào |
| Đặc tính âm | Xuyên thấu mạnh, rõ nét, sắc sảo | Sustain tốt, dày, có chiều sâu, cổ kính |
| Phù hợp | Nhạc hiện đại, tiết tấu nhanh, mạnh mẽ, cần độ nảy cao | Nhạc cổ điển, trữ tình, tinh tế, nội lực thâm trầm |
Đào tranh mặt dương — Phía đón nắng
Đặc điểm gỗ: Mặt dương là phần gỗ hướng về phía mặt trời. Do nhận được nhiều ánh sáng và nhiệt độ, gỗ ở phần này có mật độ ổn định, thớ gỗ đanh và khô hơn, vân gỗ thưa hơn mặt âm, tính chất gỗ xốp và nhẹ hơn. Nếu thả nguyên khối gỗ vào nước thì mặt dương sẽ là mặt nổi phía trên mặt nước.
Âm thanh: Âm thanh mặt dương được mô tả là “Vang, Sáng, Thoát tiếng”. Nó có độ xuyên thấu mạnh, tiếng đàn rõ nét, sắc sảo.
Phù hợp: Dành cho những người thích chơi nhạc hiện đại, các bản nhạc có tiết tấu nhanh, mạnh mẽ, cần độ nảy cao.
Đào tranh mặt âm — Phía khuất nắng
Đặc điểm gỗ: Mặt âm là phần gỗ nằm ở phía bóng râm của cây. Phần này thường có độ ẩm cao hơn, thớ gỗ mềm và dẻo hơn một chút nhưng vân gỗ dày đặc và chất gỗ chặt chẽ hơn mặt dương.
Âm thanh: Được mô tả là “Trầm, Ấm, Ngọt ngào”. Âm thanh có độ ngân (sustain) rất tốt, tiếng đàn nghe dày và có chiều sâu, mang lại cảm giác cổ kính.
Phù hợp: Dành cho những người yêu thích dòng nhạc cổ điển, trữ tình, những bản nhạc cần sự tinh tế và nội lực thâm trầm. Đào tranh mặt dương được nhiều nghệ nhân lựa chọn vì âm thanh ổn định, ấm, “có hồn” và bền theo thời gian (âm càng dùng càng hay).
[Ghi chú nội dung]: Câu cuối trong đoạn “Phù hợp” của mặt âm gốc viết “Đào tranh mặt dương được nhiều nghệ nhân lựa chọn…” — có vẻ là lỗi đánh máy (ngữ cảnh đang nói về mặt âm, và đặc tính “ấm, có hồn” khớp với mặt âm). Tuy nhiên, theo nguyên tắc Content Fidelity, mình giữ nguyên như bài gốc. Mita nên kiểm tra lại và sửa nếu cần.
Nên chọn đào tranh mặt dương hay mặt âm?
Lời khuyên từ Thầy Khẳng Giang:
- Nếu bạn là người mới chơi hoặc thích sự tươi sáng, đa năng: Hãy chọn mặt dương.
- Nếu bạn thích sự hoài cổ, sâu lắng và muốn tiếng đàn có độ ấm đặc trưng: Hãy chọn mặt âm.
Với đàn đào nguyên khối cao cấp, việc phân biệt này rất rõ ràng vì toàn bộ thân đàn được đục từ một khối gỗ duy nhất, không pha tạp. Chính vì vậy, “tính cách” của gỗ mặt âm hay mặt dương sẽ thể hiện ra âm thanh một cách chân thực nhất.
