Cách chọn đàn guzheng sao cho đúng là câu hỏi mình nhận được rất nhiều, đặc biệt từ các bạn đang băn khoăn giữa đàn guzheng mini và đàn fullsize. Mình thấy nhiều ý kiến cho rằng với kích thước 1.0m thì âm thanh không hay bằng các size lớn hơn! Nhưng theo mình, đánh giá như vậy là chưa đủ thông tin.
Mình nghĩ trước khi so sánh thì cần phân loại đàn theo cách chế tác trước đã, sau đó mới đến kích thước, rồi mới đến hãng sản xuất — chứ không thể chỉ dựa vào mỗi yếu tố kích thước mà đánh giá âm thanh. Có khi đàn mini của hãng này nhưng lại có âm thanh hay hơn fullsize của hãng khác do dùng loại gỗ chất lượng hơn và kỹ thuật chế tác xịn xò hơn!
Trước khi so sánh, hãy phân loại đàn guzheng đúng cách
Có 3 tiêu chí phân loại đàn guzheng bạn cần nắm trước khi so sánh:
- Theo cách chế tác: Đào toàn bộ (đào tranh) | 整挖古筝, Đào một nửa (bán đào/đào mặt) | 半挖古筝 / 面挖古筝, hay Đàn tranh ghép | 折板古筝
- Theo kích thước: 1.63m, 1.35m, 1.00m,…
- Theo hãng sản xuất.
Khi so sánh, hãy tập trung vào 3 nội dung chính theo mức độ quan trọng: (1) âm thanh, (2) thiết kế chi tiết, và (3) hiệu quả chi phí. Mình sẽ đi qua từng yếu tố ngay bên dưới.
Yếu tố 1 — Âm thanh: Yếu tố sống còn khi chọn đàn guzheng
Âm thanh là yếu tố sống còn quyết định sự gắn bó của bạn với chiếc đàn. Sau này khi không còn thích vẻ bề ngoài của chiếc đàn nữa (do mẫu mã mới cứ update liên tục mà), chính âm thanh của nó sẽ là thứ giữ chân bạn.
Khi đánh giá âm thanh, hãy chú ý 3 tiêu chí nhỏ:
- Độ trong của âm thanh: Khi gảy lên, có lẫn tạp âm rè rè không? Âm có rõ và sáng không hay nghe tù tù (giống như kiểu âm thanh bị nhốt lại trong phòng kín).
- Độ ngân vang: Âm ngân có sâu và dài không? Âm không vang là kiểu âm thanh vừa cất lên thì đã ngưng bặt luôn mà không để lại dư vị gì. Nhưng nếu ngân quá dài (nhất là ở khu âm trầm) thì khi chơi sẽ tạo nên một hỗn hợp âm thanh lộn xộn.
- Dải âm có rõ ràng không: Âm cao thì phải trong trẻo, cao vút; âm trầm thì phải sâu lắng. Nếu chiếc đàn mà âm trung và cao cũng na ná với khu âm trầm hoặc ngược lại, khu âm trầm không rõ nét thì chiếc đàn đó có âm thanh chưa cân bằng — quá trầm (bass) hoặc quá cao (treble).
Đương nhiên, bạn hoàn toàn có thể lựa chọn theo sở thích cá nhân. Nhưng những chiếc đàn không cân bằng thì sẽ hạn chế ở một số dòng nhạc thôi.
Yếu tố 2 — Thiết kế chi tiết trong cách chọn đàn guzheng
Sau âm thanh là đến thiết kế. Đây là nơi bạn cần “soi” kỹ từng chi tiết, từ gỗ mặt đàn đến dây đàn và trục chỉnh.
Vật liệu mặt đàn — Gỗ paulownia quyết định chất âm
Mình sẽ quan tâm nhất chính là vật liệu làm mặt đàn. Gỗ paulownia đó bao nhiêu năm tuổi, trồng ở vùng nào (các vùng núi cao, khí hậu khắc nghiệt sẽ cho chất lượng gỗ tốt hơn), mật độ gỗ ra sao, quá trình xử lý gỗ như thế nào, thời gian phơi khô tự nhiên (hoặc sấy máy) là bao lâu?
Ở Tần Âm và một số hãng khác có công bố thông tin này, mình thấy thời gian tiêu chuẩn là 5 năm. Gỗ phong khô tự nhiên sẽ có độ bền và âm thanh hay hơn gỗ sấy công nghiệp.
Kỹ thuật chế tác — 3 loại đàn guzheng cho 3 chất âm khác nhau
Mỗi kỹ thuật sẽ cho ra chất âm khác nhau. Bạn hãy dựa vào sở thích âm thanh của mình để lựa chọn:
| Kỹ thuật chế tác | Tên tiếng Trung | Chất âm đặc trưng |
| Đào toàn bộ (đào tranh) | 整挖古筝 | Âm dày và sâu (như stereo surrounding trong rạp chiếu phim) |
| Đào một nửa (bán đào / đào mặt) | 半挖古筝 / 面挖古筝 | Âm dày và sâu (chất lượng âm thanh không bằng đào tranh) |
| Đàn tranh ghép | 折板古筝 | Âm sắc và đanh, độ ngân không bằng 2 loại trên |
Về rãnh âm (dành cho đàn đào): Nếu chọn đàn đào, hãy tìm hiểu thêm về rãnh âm. Rãnh âm thường có 2 kiểu là rãnh U và rãnh W, mục đích là để điều chỉnh lại âm thanh của mặt đàn, giúp các sóng âm di chuyển nhiều hơn trong thùng đàn để cho âm thanh sâu hơn.
Rãnh âm thường sẽ được khắc bằng tay. Đối với rãnh W, người thợ lành nghề sẽ chỉ điều chỉnh ở một số khu vực bên dưới mặt đàn chứ không phải chỗ nào cũng khắc rãnh. Lưu ý nhỏ mà quan trọng: Nếu chiếc đàn được khắc rãnh W đều tăm tắp từ đầu tới cuối không hở chỗ nào thì đó chỉ là để trang trí cho vui và để “lấy thêm của bạn ít tiền” nữa mà thôi.
Vật liệu và kỹ thuật trang trí
Gỗ trang trí đàn là loại gỗ gì, có phải là gỗ quý hay không? Lưu ý quan trọng: Loại gỗ trang trí sẽ không ảnh hưởng đến âm thanh của chiếc đàn — chính gỗ mặt đàn (paulownia) mới quyết định chính.
Kỹ thuật trang trí đàn guzheng phải nói là rất phong phú luôn. Riêng về khoản mục này thì Trung Quốc là bậc thầy với nền văn hóa lâu đời của họ, tất cả chỉ để đáp ứng tối đa nhu cầu của người tiêu dùng. Nếu gỗ trang trí là gỗ quý và kỹ thuật trang trí cầu kỳ thì bạn sẽ phải mở ví thêm thui — mãn nhãn chứ không mãn tai.
Ngựa đàn — Loại gỗ phổ biến và cao cấp
Ngựa đàn thông dụng nhất có lẽ là gỗ mun. Mình đọc thông tin của khá nhiều hãng từ bình dân tới cao cấp chút thì thấy sử dụng gỗ mun là chủ yếu. Thực ra có rất nhiều loại gỗ làm ngựa đàn bạn có thể tham khảo như:
- Tiểu diệp tử đàn
- Đại hồng toan chi
- Đại điệp tử đàn
- Vi ao hoàng đàn
- Tử quang đàn
- Huyết đàn
Tuỳ theo mức độ cao cấp của chiếc đàn mà các hãng sẽ sử dụng chất liệu phù hợp.
Dây đàn — Nhóm A hay nhóm B?
- Dây A: Thường dành cho đàn tranh ghép. Dây mềm và mỏng hơn.
- Dây B: Dành cho đàn đào.
Lỗ xỏ dây và trục chỉnh dây
Chi tiết nhỏ nhưng cũng khá quan trọng. Thông thường chất liệu làm lỗ xỏ dây có 3 loại:
- Nhựa: không bền và không sang trọng lắm.
- Kim loại không gỉ: bền, phổ biến.
- Mạ vàng (hãng Huyễn Quang): tăng độ bền và duy trì vẻ sáng bóng, không bị ảnh hưởng bởi mồ hôi tay.
Trục chỉnh dây nên là hợp kim chống rỉ sét sẽ okie hơn.
Nhìn tổng thể sau khi “soi” chi tiết
Sau khi soi từng chi tiết thì hãy nhìn lại tổng thể chiếc đàn để đánh giá sự hài hoà giữa gỗ mặt đàn, gỗ và kỹ thuật trang trí, gỗ ngựa đàn, màu sắc dây đàn — xem đã ưng cái bụng hay chưa? Khi so sánh, hãy đặt yếu tố cần so sánh lên cùng một hệ quy chiếu thì kết quả sẽ chính xác hơn.
Yếu tố 3 — Hiệu quả chi phí: Điểm chốt trong cách chọn đàn guzheng
Cuối cùng thì so sánh đến hiệu quả chi phí. Chiếc đàn nào đáp ứng được các tiêu chí mong muốn của mình về âm thanh và thiết kế — và vừa túi tiền nữa — thì mình triển khai thôi.
Nếu giá cao quá mà vẫn kiên định với mẫu đã chọn thì lập tức nuôi heo!
FAQ — Những câu hỏi thường gặp khi chọn đàn guzheng
Đàn guzheng mini (1.0m) có thật sự kém hay hơn đàn fullsize (1.63m) không? Không thể kết luận chỉ dựa vào kích thước. Để so sánh chính xác, cần đặt 2 chiếc đàn lên cùng một hệ quy chiếu — cùng kỹ thuật chế tác, cùng hãng sản xuất — rồi mới đánh giá về âm thanh, thiết kế và giá.
Gỗ paulownia sấy công nghiệp có hay bằng gỗ phơi khô tự nhiên không? Không. Gỗ paulownia phơi khô tự nhiên sẽ có độ bền và âm thanh hay hơn gỗ sấy công nghiệp. Thời gian phơi khô tiêu chuẩn ở Tần Âm và một số hãng khác là 5 năm.
Rãnh W trên mặt đàn guzheng có phải càng nhiều càng tốt không? Không. Thợ lành nghề chỉ khắc rãnh W ở một số khu vực bên dưới mặt đàn chứ không phải chỗ nào cũng khắc. Nếu rãnh W được khắc đều tăm tắp từ đầu tới cuối, đó chỉ là để trang trí.
Gỗ trang trí đàn guzheng có ảnh hưởng đến âm thanh không? Không. Gỗ trang trí không ảnh hưởng đến âm thanh — chính gỗ mặt đàn (paulownia) mới là yếu tố quyết định chất âm. Gỗ trang trí và kỹ thuật trang trí chỉ giúp “mãn nhãn” chứ không “mãn tai”.
Bài viết hữu ích quá chừng! Cảm ơn chị Mita rất nhiều!